ทุกเช้าวันอาทิตย์ ริมทางรถไฟสถานีคลองตันจะกลายเป็น ‘ตลาดลาว’ แหล่งใหญ่ใจกลางกรุงฯ ที่คราคร่ำไปด้วยพ่อค้าแม่ขายจากจังหวัดปราจีนบุรี ฉะเชิงเทรา สระแก้ว ทยอยขนพืชผัก ผลไม้ ของป่า วัตถุดิบพื้นบ้านตามฤดูกาล ลงจากรถไฟขบวนสายภาคตะวันออก มาตั้งแผงที่อยู่สองข้างริมทางรถไฟ เปิดตลาดกันตั้งแต่เช้าตรู่

อีกกลุ่มเป็นพ่อค้าแม่ค้าชาวอีสาน ขนของดีบ้านเกิดมาจากจังหวัดศรีษะเกษ กาฬสินธุ์ สกลนคร ชัยภูมิ อุบลราชธานี ฯลฯ มาเต็มคันรถในเย็นวันเสาร์เพื่อเปิดตลาดกันเช้าวันอาทิตย์ เรียกว่าที่ตลาดอีสานช่วงนั้นมีอะไร ตลาดแห่งนี้ก็มี เป็นอีกที่พึ่งทางใจของคนไกลบ้านให้คลายคิดถึงรสชาติบ้านเกิด

ของจากอีสานหลากหลาย หนาแน่นกินพื้นที่ตลาดเกินกว่าครึ่งจนได้ชื่ออย่างไม่เป็นทางการว่า ‘ตลาดลาว’ หมายถึงตลาดที่ขายของดีถิ่นอีสาน และในนามทางการว่า ‘ตลาดสถานีรถไฟคลองตัน’ 

 

7 โมงเช้าวันอาทิตย์ที่ได้สัมผัสกับอากาศหนาว ตลาดลาวกำลังคึกคักเหมาะแก่การเปิดหูเปิดตา เรามาเดินเล่นตลาด สำรวจของแรร์ส่งตรงจากอีสานและภาคตะวันออก พร้อมพูดคุยกับพ่อค้าแม่ค้าที่ใจดีคอยแนะนำสิ่งที่ไม่รู้จัก จนรู้ชื่อ รู้รสชาติคร่าวๆ ไปจนถึงวิธีทำกินให้อร่อย เสน่ห์ของตลาดสดที่ซูเปอร์มาร์เก็ตยังให้ไม่ได้

ในตลาดแบ่งโซนอย่างง่ายคือโซนที่มีหลังคาเป็นกิจลักษณะ กับโซนติดริมทางรถไฟบ้างปูผ้าแบกับดิน บางร้านตั้งโต๊ะเล็กๆ อย่างง่ายเหมือนร้านพี่หญิง ที่เดินทางมาจากปราจีนบุรี ขายไก่บ้าน หน่อไม้ ส้มโอ บอระเพ็ด น้ำคั้นย่านาง และผักพื้นบ้านหมุนเวียนตามฤดูกาล ฯลฯ มานานกว่า 20 ปี ตั้งแต่รุ่นป้า จนมาถึงรุ่นหลานอย่างตัวพี่หญิง ฃ

 

“ตอนนั้นจะขายตรงใต้สะพานยาวไปถึงสถานีรถไฟคลองตัน แต่มันไม่สะดวก ทางรถไฟเขาเลยให้เรามาช่วยกันรื้อป่าตรงนี้ เมื่อก่อนรกร้าง ก็มาช่วยกันรื้อ แล้วก็เปิดตลาดขายได้วันเดียวคือวันอาทิตย์ วันเสาร์ 6 โมงเย็นก็จะออกเดินทางขับรถจากปราจีน มาถึงก็เริ่มจัดร้านกัน 4-5 ทุ่ม พากันนอนค้างที่นี่เลย ผูกเปลนอนเอาเพื่อขายตอนเช้า แต่ตี 2 ก็เปิดตลาดแล้วนะ เพราะมีคนมาซื้อของแล้ว ส่วนมากก็เป็นลูกค้าที่ทำร้านอาหาร มาหาวัตถุดิบ

“ลูกค้าส่วนใหญ่ก็จะเป็นคนอีสานที่มาหาซื้อพวกของพื้นบ้าน ของป่า เขาเห็นแล้วนึกถึงบ้าน นึกถึงพ่อแม่เนาะ เวลามาซื้อเขาก็บอกคิดถึงบ้าน อยากกิน พ่อเคยทำให้กิน แม่เคยทำให้กิน แต่นานๆ กว่าจะได้กลับบ้าน พอมาที่นี่มีให้ซื้อหมดทุกอย่างเหมือนตอนเขาอยู่ที่บ้านไง มันเป็นรสชาติบ้านเขา ให้หายคิดถึงบ้านเนาะ”

 

“ปราจีนพื้นที่ก็ติดกับอีสานของบางอย่างก็จะคล้ายๆ กันบ้าง เราก็รับซื้อมาจากชาวบ้าน เขาไปหากันมาก็เอามาส่งที่เรา บางอย่างก็ปลูกเอง หาเก็บตามป่า ตามนา ช่วงนี้ก็จะเอากล้วยกับขนุนมาขายเยอะหน่อย มีหน่อไม้กิมจูเป็นหน่อไม้นอกฤดู ถ้าในฤดูต้องรอช่วงฝนปีหน้า มีไก่บ้าน หนูนา สะเดามันก็มีมาเยอะ เป็นของบ้านๆ ผักพื้นบ้านไม่มีสารเคมีเลย บางอย่างก็ปลูกกันรอบๆ บ้านนี่ละ ไม่ได้เป็นไร่จริงจังอะไร แค่พอเก็บมาขาย บางบ้านก็มาส่ง 10 กำ 20 กำ เล็กๆ น้อยๆ รวมกันมาหลายบ้าน รวมแล้วมันก็เยอะ”

“ถ้าเป็นกลุ่มพ่อค้าแม่ค้าปราจีนก็จะมาด้วยกัน 4-5 เจ้ารถขนของมาคนละคัน ตั้งแต่ร้านนี้ยาวไปจนถึงคุณป้าปิ้งปูนาเป็นป้าทิพย์เป็นป้าแท้ๆ ของพี่ แกงมหอยเก่งมาก เห็นอายุเยอะนี่งมเอง เอามาขายเองนะ”

วันธรรมดาของพี่หญิงเป็นแม่ค้าตลาดสดในจังหวัดปราจีนบุรี พอวันเสาร์ก็ออกเดินทางขนของมาขายที่คลองตัน บางครั้งก็หาของตามสั่งที่ลูกค้าขาประจำขอไว้

“อย่างบางช่วงมีผลไม้ เราเอาส้มโอมาขาย เขากินแล้วชอบมันหวาน อยากได้ต้น จะเอาไปปลูก ก็หามาให้เขา อยากได้ต้นทุเรียนก็หามาให้ บางคนก็อยากปลูกชะอมไว้กินเองมั่ง เราก็หาต้นมาให้อีก”  

 

ถัดมาไม่ไกลเราเจอป้าทิพย์ ป้าของพี่หญิงนั่งปิ้งปูนา ลูกค้ารุมจนมือระวิง ปิ้งไป หยิบใส่ถุงไป หน้าร้านวางกะละมังเรียงหลายใบ ใ่ส่ปลาช่อน ปลาบู่ หอยขม หอยเชอร์รี หอยโข่งที่งมเองมาขาย ป้าว่าขายมาไม่ต่ำกว่า 40 ปีแล้ว ตั้งแต่ลูกชายเล็กๆ จนโตเป็นหนุ่มวัยกลางคนนั่งขายขนุนอยู่ร้านข้างๆ กัน 

 

เดินมาเจออีกร้านคนรุมเป็นร้านของพี่ต้อย หนุ่มศรีษะเกษ ขนผักพื้นบ้าน ข่าอ่อน ฝักเพกา สะเดามันที่ออกมากช่วงหน้าหนาวใส่มาเต็มกะละมัง กบ เขียดก็มี ปลาร้า ปลาส้ม ผักเสี้ยนดอง ที่สะดุดตาเห็นจะเป็นข้าวเม่าอ่อนทั้งตลาดมีร้านพี่ต้อยเอามาขายอยู่ร้านเดียว ขายดี ตักกันจนมือระวิง 

 

 

ย

 

แผงใหญ่จากศรีษะเกษ ตรงข้ามกันเป็นแผงยาวแบกะดินกินพื้นที่หลายล็อก เรียกว่าอลังการ แต่ละอย่างดูสดใหม่ ดึงดูดสายตา มุก หนึ่งในคนขายจำนวน 6 คนของร้าน บอกว่าของทั้งหมดนี้ขนมาจากศรีษะเกษ แค่เห็ดปลวกอย่างเดียวก็กินพื้นที่หนึ่งล็อกเต็มๆ ไหนจะเห็ดผึ้งยูคา เห็ดระโงก ข้าวเหนียวใหม่ตามฤดูกาล กบนา หอยนา เขียดแห้ง

 

แหล่งโปรตีนอนาคตที่หลายคนมักมีทั้งดักแด้ต้มสุกตัวอวบ จีโป่ม ต่อน้อยหรือตัวอ่อนต่อ ‘แมงแคง’ ที่ว่าหายากก็ยังหาได้ที่ร้านนี้ แม่ค้าแนะนำว่าเอาไปลวกตำน้ำพริก หรือทำแจ่วแซ่บนัก กลิ่นคล้ายแมลงดานาแต่ฉุนกว่า 

 

ใครเดินถึงร้านนี้ก็ต้องแวะเรียกว่ารวมของป่า ของแรร์ ของพื้นบ้านอีสานไว้แน่น ฉันหิ้วผักเสี้ยนดอง กับดักแด้ต้มสุกมาใส่หม้ออบลมร้อน โรยเกลือนิดหน่อย มันหวานอ่อนๆ เค็มนิดๆ อร่อยจนเสียดายที่ซื้อกลับมาแค่ถุงเดียว

เห็นแม่ค้าสองสาวยิ้มไปจัดของไป ส่วนใหญ่เป็นผักพื้นบ้านและขนมไทยสดๆ ไถ่ถามจนได้ความว่า ป้าลักษณ์กับยายฉวีวรรณ เป็นแม่ลูกที่หอบหิ้วของดีจากฉะเชิงเทรา ขึ้นรถไฟแต่เช้ามืด มาขายที่ตลาดลาวแห่งนี้

“ส่วนใหญ่พ่อค้าแม่ค้าแถบตะวันออกก็จะนั่งรถไฟมากัน เป็นรถไฟสายตะวันออก อย่างอรัญประเทศ สระแก้ว ปราจีนบุรี ฉะเชิงเทรา มีน้อยคนที่ขับรถมาเอง จะะมีก็ร้านขายปลาสดๆ เอาขึ้นรถไฟมาลำบากก็จะขับรถมา รถไฟทำให้เราสะดวก ลงสถานีเดินย้อนนิดนึงก็ขายได้แล้ว ไม่ต้องเสียค่ารถไปต่อ คนซื้อเขาก็มารอแต่เช้า เขารู้ว่ารถไฟมาจอดตั้งแต่ 6:35 น. ก็จะมารอ 11 โมงกว่าตลาดก็เริ่มวายแล้ว”

“ตั้งแต่ป้าอยู่ป.5 ปี 2525 ก็มีตลาดนี้แล้วนะ ตอนนี้ป้า 52 แล้วอะ เมื่อก่อนก็กางร่มขายกันริมทางแถวหน้าสถานีรถไฟเลย ตอนนั้นยังไม่มีพ่อค้าแม่ค้ามาขายของอีสานจริงจังเลย จะมีก็คนอีสานกลับบ้านทีก็หอบหิ้วของมาขายกัน ทุกวันนี้มีพ่อค้าแม่ค้าจากอีสานเขามากันเยอะ คึกคักเลย ทั้งกาฬสินธฺุ อุดร อุบลฯ  ตลาดก็จะมีโซนตะวันออก โซนอีสาน โซนปราจีนบุรีก็จะอยู่เป็นกลุ่ม ของป่าเขาเยอะ 

 

“ป้าเอาผัก ผลไม้ กล้วย ใบตองสดมีเยอะเราก็ขนมาขาย คนอีสานเขาเดินซื้อวัตถุดิบอีสานฝั่งโน้นเสร็จก็เดินมาซื้อใบตองเรา หาใบตองไปทำหมกปลาซิว หมกหน่อไม้ คุณยาย (แม่) จะทำขนมมาขายด้วยอย่างที่หนูเห็น ทั้งขนมใส่ไส้ ขาวเหนียวสังขยาหน้ากุ้ง หน้าปลา หน้าสังขยา ทุกอย่างยายทำเอง ขนมยายจะหอมทำแบบดั้งเดิม หวานกำลังดี จะมีก็แต่เปียกปูนกับขนมชั้นรับมาจากร้านดังขึ้นชื่อของฉะเชิงเทรา ไม่มีโลโก้อะไรนะแต่ลูกค้าขาประจำเขาจะรู้กันว่ามาจากเจ้านี้นะ ของหมู่บ้านบางเตย”

“ถ้าเป็นผักส่วนใหญ่ปลูกเอง มะขวิดก็มี มะขวิดนี่ก็หายาก คนนิยมกินนะ เขามาตามหากันแต่หายาก ลูกค้าจะสั่งจองกันไว้เลยทีละ 10 ลูกมั่ง 15 ลูกมั่ง พอถึงวันอาทิตย์เขาก็มารับเลยไม่ค่อยมีเหลือวางขายหน้าร้าน” 

 

“ตลาดที่นี่ของสด ส่วนใหญ่ไม่ฉีดยาฆ่าแมลง ไม่มีสารพิษ เต็มที่ใส่ปุ๋ยอาจจะมีมั่ง ตัดกันมาสดๆ เลย บางทีก็ตัดผักผลไม้ช่วงเย็นวันเสาร์ บางอย่างเก็บกันตอนเช้ามืดตี 4 แล้วค่อยมาจัดเป็นกำๆ บนรถไฟ เวลาเดินทางร่วมชั่วโมงมันทำอะไรได้หลายอย่าง ยายก็ทำขนมอย่างข้าวเหนียวสังขยาใส่กะละมังมา แล้วมานั่งห่อใบตองบนรถไฟ คนเดินขึ้นมาบนรถไฟเขาก็มาขอซื้อมั่ง ทำไปขายไปตั้งแต่บนรถไฟจนถึงตลาด”

ฉันอุดหนุนข้าวเหนียวสังขยาของคุณยายมา 3 ห่อ 20 บาท ข้าวเหนียวนุ่มเป็นเม็ดสวย สังขยามันหวานกำลังดี ไปตลาดคราวหน้าตั้งใจว่าจะอุดหนุนขนมของคุณยายมาอีก 

 

ถัดจากโซนตลาดที่เป็นกิจลักษณะออกมายังมีอีกหลายร้านแบกับดินริมทางรถไฟ อย่างร้านของพี่โก๋ ที่ขนปูนามาปิ้งขาย พร้อมผักพื้นบ้านอย่างใบมะตูมไทยที่ไม่ใช่มะตูมแขก ไว้จิ้มกินกับน้ำพริก พี่เขาว่าหายาก ฉันซื้อกลับมาลองกินกำหนึ่งรสเปรี้ยวอ่อนๆ ฝาดนิดกินกับน้ำพริกอร่อยดี หน้าร้านยังมีปลาช่อนขาย มีชะโดตัวเขื่องหนึ่งตัวถ้วนที่คุณป้าคนหนึ่งซื้อไป ป้าว่าอร่อย หากินยากเพราะขึ้นชื่อว่าเป็นปลาดุ นานๆ จะมีคนจับมาขาย คุณป้าว่าเอาไปทำปลาแดดเดียว อร่อย เนื้อแน่น แต่ต้องทำเป็นสักหน่อยเพราะปลาชะโดขึ้นชื่อว่าคาวมากถ้าทำไม่ดี 

 

 

 

พี่เจ๊ก กาฬสินธุ์ ร้านสุดท้ายก่อนกลับตลาด เห็นพ่อค้าขายไปยิ้มไป ทักทายลูกค้าอย่างกันเองจนเราเองก็อยากแวะ พี่เจ๊กเป็นเจ้าของแผงขนผักพื้นบ้านจากกาฬสินธุ์มาขาย กวาดตามองที่แผงนอกจากมะเขือส้มที่พอจะคุ้นเคย ถั่วฝักยาว มะกอกป่า ยังมีผักหน้าตาแปลกอีกมากที่เราไม่รู้จักเลยให้พี่เจ๊กเจ้าของแผงช่วยแนะนำ “อันนี้ผักคาด เอาไปแกงอ่อมปลาไหล อ่อมกบกัน อร่อยนะ อีกอันเป็นผักลืมผัว (ยิ้ม)” กินแล้วอร่อยจนลืมผัว!

เราหันไปเห็นถุงเล็กๆ มัดเป็นพวงผูกเชือกเลยหยิบขึ้นมาดู พี่เจ๊กว่านี่ของดีบ้านเกิดแก เป็นเมล็ดงาเม็ดกลมปลายแหลมเล็กน้อยไม่เหมือนเมล็ดงาที่เราคุ้นเคย 

 

“พวงนี้งาคั่วของดีกาฬสินธุ์ สกลนคร ไม่ได้ปลูกเองหรอกรับเขามา ขายถุง 10 บาทเอง หอมนะ มันเป็นของดีที่โน่นไง มาเดินแผงกาฬสินธุ์กันแล้วก็แวะไปเที่ยวกาฬสินธุ์กันด้วยนะ”  

 

เสน่ห์ของตลาดสดที่ซูเปอร์มาร์เก็ตให้ได้ไม่เท่า คือบทสนทนาระหว่างคนขายกับคนซื้อ จากที่ไม่รู้จักวัตถุดิบก็รู้จักทั้งชื่อ รสชาติคร่าวๆ ไปจนถึงวิธีทำกินให้อร่อย และโดยเฉพาะตลาดที่เต็มไปด้วยของดีส่งตรงจากถิ่นอีสาน เต็มไปด้วยรสชาติอย่างบ้านเกิดจึงกลายเป็นอีกพื้นที่ฮีลใจของคนไกลบ้าน